Τα μικροπλαστικά επηρεάζουν τον εγκέφαλο και προκαλούν Πάρκινσον, λέει μελέτη

Τα μικροπλαστικά βρίσκονται στο έδαφος, στους ωκεανούς, στον αέρα και τελικά στον ανθρώπινο οργανισμό. Τα τελευταία χρόνια οι επιστήμονες εξετάζουν όλο και πιο σοβαρά τις πιθανές συνέπειες αυτής της έκθεσης για την υγεία. Μια νέα επιστημονική ανασκόπηση στο npj Parkinson's Disease προτείνει ότι αυτά τα μικροσκοπικά σωματίδια πλαστικού ενδέχεται να παίζουν ρόλο σε διαδικασίες του εγκεφάλου που σχετίζονται με τη νόσο Πάρκινσον, μια νευροεκφυλιστική πάθηση που επηρεάζει εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως.

Η νόσος Πάρκινσον συνδέεται ήδη με πολλούς παράγοντες κινδύνου, όπως την ηλικία, τη γενετική προδιάθεση και την έκθεση σε ορισμένες τοξικές ουσίες. Ωστόσο, παρατηρείται ότι η συχνότητα της νόσου αυξάνεται τα τελευταία χρόνια. Υπολογίζεται ότι τα περιστατικά έχουν διπλασιαστεί μέσα σε περίπου ένα τέταρτο του αιώνα. Μερικοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι η άνοδος αυτή ίσως σχετίζεται και με την αυξανόμενη ρύπανση του περιβάλλοντος, ιδιαίτερα από υλικά που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν σχετικά αβλαβή, όπως τα μικροπλαστικά.

Η πρόσφατη μελέτη πραγματοποιήθηκε βασίστηκε στην ανάλυση περισσότερων από εκατό προηγούμενων ερευνών. Αξιοποιήθηκαν δεδομένα από πειράματα σε ζώα, εργαστηριακές δοκιμές σε κύτταρα και υπολογιστικά μοντέλα. Στόχος τους ήταν να εντοπιστούν πιθανές βιολογικές διαδρομές μέσω των οποίων τα μικροπλαστικά και τα ακόμη μικρότερα νανοπλαστικά θα μπορούσαν να επηρεάσουν το νευρικό σύστημα.

Πώς τα μικροπλαστικά εισέρχονται στον ανθρώπινο οργανισμό

Με τον όρο μικροπλαστικά περιγράφονται θραύσματα πλαστικού μικρότερα από πέντε χιλιοστά, ενώ τα νανοπλαστικά είναι ακόμη πιο μικροσκοπικά, με διαστάσεις μικρότερες από ένα μικρόμετρο. Δημιουργούνται κυρίως από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών αντικειμένων στο περιβάλλον, αλλά και από την καθημερινή χρήση προϊόντων όπως τα συνθετικά υφάσματα. Για παράδειγμα, όταν πλένονται ρούχα από πολυεστέρα, απελευθερώνονται μικροσκοπικές ίνες που καταλήγουν στο νερό και τελικά στη φύση.

Οι άνθρωποι εκτίθενται σε αυτά τα σωματίδια με πολλούς τρόπους. Μπορεί να τα καταναλώνουν μέσω τροφίμων και ποτών, να τα εισπνέουν μέσω της σκόνης και του αέρα ή ακόμη και να τα απορροφούν μέσω του δέρματος. Μετά την είσοδό τους στο σώμα, ορισμένα από αυτά φαίνεται ότι μπορούν να συσσωρευτούν σε διάφορα όργανα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μερικές μελέτες υποδηλώνουν πως είναι σε θέση να φτάσουν ακόμη και στον εγκέφαλο.

Για να συμβεί αυτό, τα σωματίδια πρέπει να περάσουν από τον λεγόμενο αιματοεγκεφαλικό φραγμό, ένα προστατευτικό σύστημα που κανονικά εμποδίζει την είσοδο επικίνδυνων ουσιών στον εγκέφαλο. Εναλλακτικά, μπορεί να εισέλθουν μέσω του οσφρητικού συστήματος, δηλαδή των νευρικών κυττάρων που βρίσκονται στη μύτη. Αν και οι μηχανισμοί αυτοί δεν έχουν αποσαφηνιστεί πλήρως, υπάρχουν ενδείξεις ότι τα μικροπλαστικά είναι αρκετά μικρά ώστε να διαπερνούν τέτοιους βιολογικούς φραγμούς.

Με ποιον τρόπο θα μπορούσαν να επηρεάσουν τον εγκέφαλο

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι, αν τα σωματίδια αυτά φτάσουν στον εγκέφαλο, ενδέχεται να προκαλέσουν μια σειρά από βλάβες. Μεταξύ άλλων, υπάρχουν στοιχεία ότι μπορούν να ενισχύσουν τη δημιουργία συσσωματωμάτων της πρωτεΐνης άλφα-συνουκλεΐνης. Τα συσσωματώματα αυτά θεωρούνται βασικό χαρακτηριστικό της νόσου Πάρκινσον, καθώς επηρεάζουν τη λειτουργία των νευρικών κυττάρων που ελέγχουν την κίνηση.

Επιπλέον, ορισμένες μελέτες δείχνουν ότι τα μικροπλαστικά μπορεί να προξενήσουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις στον εγκέφαλο ή να διαταράσσουν την επικοινωνία μεταξύ εντέρου και νευρικού συστήματος. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι μπορούν να μεταφέρουν μέταλλα τα οποία πυροδοτούν μια μορφή κυτταρικού θανάτου που ονομάζεται φερρόπτωση. Όλες αυτές οι διεργασίες έχουν συνδεθεί στο παρελθόν με την ανάπτυξη νευροεκφυλιστικών ασθενειών.

Τι μένει ακόμη να αποδειχθεί

Οι ερευνητές που πραγματοποίησαν τη νέα ανασκόπηση τονίζουν ότι απαιτούνται πιο συστηματικές μελέτες για να κατανοηθεί καλύτερα ο ρόλος των μικροπλαστικών. Θα πρέπει στο μέλλον να εξεταστεί πώς παράγοντες όπως το μέγεθος, το σχήμα ή ο τύπος του πολυμερούς επηρεάζουν τη βιολογική δράση αυτών των σωματιδίων. Παράλληλα, υπογραμμίζουν την ανάγκη περιορισμού της πλαστικής ρύπανσης και ανάπτυξης πιο βιώσιμων υλικών, καθώς ο παγκόσμιος πληθυσμός γερνά και ασθένειες όπως η Πάρκινσον αναμένεται να γίνουν ακόμη συχνότερες.